Stakleni negativi Mađarskog nacionalnog muzeja

Mađarski nacionalni muzej

tekst: Zsuzsanna Hajnal

Digitalizacija staklenih negativa kamerom Phase One XF i dodatkom Film Capture Stage

U zbirkama Mađarskog nacionalnog muzeja, pored predmeta neprocenjive vrednosti, nalaze se i stakleni negativi u količini koja puni dve sobe, a koji uglavnom prikazuju stanje predmeta pri prispeću u muzej, kao i nekadašnje izložbene postavke. U mnogim slučajevima ovi snimci su jedina sačuvana informacija, jedini dokument o vrednostima koje su se izgubile ili uništile u olujama istorije. Dodatnu grupu staklenih negativa čine snimci predmeta koji su Mađarskom nacionalnom muzeju bili ponuđeni na otkup. Sa trgovcem umetninama tada nije postignut dogovor, pa su predmeti samo fotografisani, ali u zbirku na kraju nisu ušli. Ovi predmeti od tada se nisu pojavili ni na jednoj izložbi niti u poznatoj zbirci, uz nekoliko izuzetaka: npr. dva predmeta iz ranog perioda seobe naroda, koja se na osnovu fotografija mogu identifikovati, dospela su u Dumbarton Oaks Collection, dok je treći dospeo u Britanski muzej (British Museum). Početkom XX veka MNM je u priličnom broju dao da se fotografišu i predmeti iz zbirki drugih muzeja, kao ilustracija pojedinih izložbi ili knjiga i studija pisanih za stručnu publiku. Pored naših originalnih muzejskih predmeta, od posebnog je značaja i zaštita ovih fotografija snimljenih na staklenim negativima. Hitan zadatak je što skorija digitalizacija staklenih ploča u svrhu zaštite fonda, jer u mnogim slučajevima mogu proći i godine dok dospeju u muzejske konzervatorsko-restauratorske radionice koje se bore sa nedostatkom resursa i stručnjaka. Tokom konferencije MuseumDigit 2017. godine, na štandu Tripont CHS demonstrirana je masovna digitalizacija na ugroženim staklenim negativima Nacionalnog muzeja. Tokom dva dana konferencije uspelo se da se u elektronskom obliku arhivira oko 250 snimaka digitalizacijom radi očuvanja stanja predmeta. Crno-beli snimci nastali su u prvoj trećini 20. veka i sami po sebi su važni spomenici tadašnje fotografske tehnike. Trenutno fotografije predmeta digitalizovane 2017–2018. godine, zajedno sa nekoliko hiljada drugih staklenih negativa, čuva Zbirka podataka (Adattár) Mađarskog nacionalnog muzeja. Stakleni negativi digitalizovani su kao „Pilot projekat“; time smo pored hitne zaštite stanja testirali Phase One opremu kompanije Tripont CHS i pripremili eventualnu buduću digitalizaciju ostalih muzejskih predmeta.

Kratak izbor iz digitalizovanih staklenih negativa

N492 Šolja iz hunskog žrtvenog nalaza iz Segedin-Nagyszéksósa u zgužvanom stanju nakon pronalaska

Iz žrtvenog nalaza iz doba Huna, koji je ovekovečen i u noveli Ferenca Móre „Kincsásás halottal“ (Kopanje blaga sa mrtvacem), u Nacionalni muzej dospela je jedna mala šolja od elektruma. U Karpatskom basenu sa više mesta poznajemo skupove nalaza koji sadrže oružje, konjsku opremu, nameštaj, posuđe, druge upotrebne predmete i delove odeće (odeću, pojas) spaljene na lomači tokom nekog obreda, a među njima se bogatstvom i rangom daleko izdvaja onaj pronađen u Nagyszéksósu. Verovatno ga možemo povezati sa pogrebnim obredom jednog vrlo uglednog hunskog ratnika, o kome sliku možemo dobiti i iz istinitog, autentičnog opisa Atilinog sahranjivanja. (Ljubiteljima lepe književnosti u vezi sa tim preporučujemo drugu novelu Ferenca Móre, „Leszámolás Attilával“ (Obračun sa Atilom).) Šolja je u muzej stigla jako izgorela i zgužvana, njen originalni obojeni stakleni umetak uništen je još u vatri, a runski natpis (rovásfelirat) na njenom postolju ostao je netaknut. Konzervatori-restauratori Nacionalnog muzeja vratili su šolji oblik, i u takvom obliku može se videti na stalnoj arheološkoj izložbi.

Zapis o predmetu sa staklenog negativa na stranici Blago Mađarskog nacionalnog muzeja (A Magyar Nemzeti Múzeum Kincsei): http://opac3.mnm.monguz.hu:32080/hu/record/-/record/MNMMUSEUM1131036

Nagyszéksós – šolja sa runskim natpisom na postolju (detalj)

N74 i N193 Bočni pogled i dno hunskog kazana iz Hőgyésza u stanju pre restauracije

Među arheološkim spomenicima Huna važni su karakteristični bronzani kazani azijskog porekla. Oni se obično nalaze zakopani u plitke jame, uvek u oštećenom stanju. U njima se, tokom neke gozbe ili žrtvenog obreda, kuva, a zatim se zakopavaju zajedno sa ostacima obroka i lomače, daleko od nekadašnjih naselja ili na njihovoj samoj ivici. Posuda sa slike pronađena je na obali reke Kapos, između Hőgyésza i Regölyja, a slične su u većem broju poznate u stepi istočno od Karpata. Njeno prvobitno, celovito stanje je obnovljeno, ali je za to trebalo posebno pronaći majstora za krpljenje posuda, takozvanog „drótos tót“ (žičara), koji je mogao da obavi taj posao, što se u Pešti krajem 19. veka pokazalo posebno teškim zadatkom.

Zapis o predmetu sa staklenog negativa na stranici Blago Mađarskog nacionalnog muzeja: http://opac3.mnm.monguz.hu:32080/hu/record/-/record/MNMMUSEUM1127504

N366 i N290 Blago iz 5. veka iz Șimleu Silvaniei (Szilágysomlyó)

Zapis o predmetima sa staklenog negativa na stranici Blago Mađarskog nacionalnog muzeja: http://opac3.mnm.monguz.hu:32080/hu/record/-/record/MNMMUSEUM725243 (oniks fibula)

Dno kazana iz Hőgyésza

N288 i N293 Prednja i zadnja strana jedne fibule iz blaga iz Șimleu Silvaniei pre restauracije

Godine 1891. etnograf Balázs Orbán, prenoćivši u jednom selu blizu Cluj-Napoce, primetio je skup neobičnih predmeta koje mu je pokazao domaćin. Zbog zlata prekrivenog belim slojem odmah je telegramom pozvao tadašnjeg generalnog direktora Mađarskog nacionalnog muzeja da i on odmah dođe, jer je pronađen zaista veliki nalaz. Prilikom sađenja krompira izvađene su iz zemlje tri šolje, jedna velika muška kopča za odeću sa oniksom, 10 pari ženskog nakita koji spaja odeću na oba ramena (fibula) i jedan zakletveni obruč. Neuporedivo blago sakriveno je krajem hunskog doba, a nakit je verovatno pripadao visokorangiranim germanskim velikašima (verovatno gepidskom kralju i njegovoj porodici). Samo mesto nije bilo nepoznato arheolozima: u Șimleu Silvaniei, na istoj parceli, skoro 1000 godina ranije već je izašao na videlo jedan takođe jedinstven skup zlatnih predmeta, sa rimskim spomen-medaljama i zlatnim lancem sa privescima koji prikazuju minijaturne alate i oružje. Ovo prvo blago otišlo je pravo u habzburšku carsku riznicu, a danas se može videti u bečkom Muzeju istorije umetnosti (Kunsthistorisches Museum). Arhivske fotografije sačuvale su nam prvobitno stanje mnogo puta popravljanih i dopunjavanih predmeta, i mnogo su pomogle u njihovoj najnovijoj restauraciji i čišćenju ove godine, tokom kojih smo, poznavajući fotografije, smeli da uklonimo deo ranijih dopuna od veštačke smole, kako bi se na predmetima ponovo videli i mogli proučavati tragovi upotrebe, habanja i popravki.

Zapis o predmetu sa staklenog negativa na stranici Blago Mađarskog nacionalnog muzeja: http://opac3.mnm.monguz.hu:32080/hu/record/-/record/MNMMUSEUM979079

Blago iz Șimleu Silvaniei – ukupni pogled

N200 (ušica za vešanje mača; N96 prikaz celog mača) Avarski mač iz Kunágote

U Kunágoti je sredinom 19. veka poremećen grob jednog avarskog ratnika, a njegovi nalazi poslati su u muzej poštom: pojas za oružje sa zlatnim okovima po vizantijskom uzoru, srebrni ukrasi konjske opreme, fragmenti srebrne čaše i krčaga, zlatni prsten, minđuše, kao i zlatni ukrasi mača. Gvozdeni deo mača zbog njegove veličine (bio je duži od 1 metra) pošta nije primila kao običnu pošiljku, pa nije stigao u muzej. Zlatne ploče koje prekrivaju balčak i korice mača jedinstvene su. Te ploče su prvobitno prekrivale jednu vizantijsku kutijicu, koja je rasečena i upotrebljena za oružje koje je verovatno ukrašeno isključivo za pogrebnu ceremoniju.

Zapis o predmetu sa staklenog negativa na stranici Blago Mađarskog nacionalnog muzeja: http://opac3.mnm.monguz.hu:32080/hu/record/-/record/MNMMUSEUM1361581

N363 Okovi pojasa za oružje iz 7. veka izrađeni po zapadnoevropskom uzoru, sa teritorije Avarskog carstva

(tzv. „Jankovichevo zlato“)

Zlatni okovi bili su delovi pojasa za oružje zapadnog tipa. Zanimljivi su ne samo zato što potiču iz zbirke čuvenog kolekcionara Miklósa Jankovicha, kupljene 1836. godine, koja čini jedno od najranijih jezgara Nacionalnog muzeja, već i zato što su izuzetan primer nomadskog tipa državnog i društvenog uređenja koje se u 7. veku može zapaziti u Avarskom carstvu. Potiču iz najuglednije poznate muške sahrane na teritoriji Avarskog kaganata (verovatno u južnoj Transdanubiji), u kojoj je ratnik sahranjen sa pojasom za oružje po zapadnogermanskom uzoru. Uz nalaze iz nekropola u Kölkedu, to dokazuje da su pod avarskom vlašću pojedine podređene narodne grupe mogle da nastave da žive pod sopstvenim vođama, i to uz očuvanje svog bogatstva i običaja upotrebe oružja, kao i svojih izvrsnih zapadnih veza sa germanskim državama tadašnje Evrope.

Zapis o predmetu sa staklenog negativa na stranici Blago Mađarskog nacionalnog muzeja: http://opac3.mnm.monguz.hu:32080/hu/record/-/record/MNMMUSEUM1361566

Jankovichevo zlato

Galerija

Izbor iz drugih digitalizovanih staklenih negativa iz zbirke Mađarskog nacionalnog muzeja